Kwartał królewski

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
26 lutego 2018

Wolne, królewskie miasto górnicze Olkusz. Ta dumna nazwa, to swoista kwintesencja historii Olkusza. Już w 1257 roku książę Bolesław Wstydliwy nadając przywilej klasztorowi klarysek w Zawichoście zadeklarował, że będzie im przekazywał rocznie dwie grzywny złota ze swych dochodów za „ołów olkuski”. Z kolei w 1299 roku książę Władysław Łokietek domagał się od króla Wacława II 4000 grzywien srebra oraz ośmioletnich dochodów z olkuskiego górnictwa. Widać, zatem, że bogactwo, jakie kryła olkuska ziemia, stanowiło niebagatelną pozycję w dochodach królewskich.

W 1374 r. Elżbieta Łokietkówna, ogłosiła przywilej dla Olkusza, zatytułowany „Ordinatio montium Ilcussiensium”, czyli „Ordynacja górnicza olkuska”, który stanowi jeden z najstarszych zbiorów praw górniczych w Polsce. Zostały w niej określone wysokości danin, jakie mieli płacić królowi olkuscy górnicy, zwani gwarkami. Była to tak zwana olbora, czyli jedenasta część wydobytego kruszcu. Co ciekawe, od 1563 roku olbora królewska była przeznaczona na utrzymanie tzw. wojska kwarcianego. Poza olborą, gwarkowie wpłacali składki do wspólnej kasy tzw. zamkost, które przeznaczano na konieczne naprawy i inwestycje w kopalniach.

Warto dodać, że na olkuskie prawa górnicze powołał się w 1471 roku francuski król Ludwik XI, który na ich podstawie ustanawiał prawa dla miejscowych kopalni. Olkuski ołów był eksportowany do całej Europy. Ciekawostkę stanowi fakt, że w latach 1372-78 blachą z olkuskiego ołowiu został pokryty dach katedry w Pradze. Wiemy, że od 1426 roku działał olkuski sąd górniczy. W 1505 r. król Aleksander Jagiellończyk ogłosił „Statuta Montana Ilcusiensis”, czyli Olkuskie statuty górnicze. Określały one szczegółowo prawne podstawy olkuskiego górnictwa. Olkuscy gwarkowie, czyli właściciele kopalń, a także górnicy, byli ludźmi wolnymi, mieli swój własny „sąd żupniczy,” złożony z żupnika i siedmiu ławników. Siedzibą żupnika - królewskiego urzędnika zarządzającego miejscowym górnictwem, sądu żupniczego, a także wójta, był tak zwany kwartał królewski. Zajmował on teren trzech dawnych działek lokacyjnych w południowo – zachodniej części olkuskiego rynku, w pobliżu kościoła pw. św. Andrzeja Apostoła. Na tym właśnie terenie, w latach 1579 – 1601 działała królewska mennica. Szacuje się, że wybito w Olkuszu przeszło połowę wszystkich monet, jakie wyprodukowano w tym czasie w Polsce. Monety wybijane w olkuskiej mennicy, czyli talary, szelągi, grosze i trojaki odznaczają się starannością wykonania. W XVIII wieku, kiedy podupadło olkuskie górnictwo, a wraz z nim samo miasto, okazałe, kilkupiętrowe budowle kwartału królewskiego zamieniły się w ruinę i na początku XIX wieku zostały rozebrane.

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Kwartał królewski

    Kwartał królewski

  • Powiększ zdjęcie Kwartał królewski

    Kwartał królewski