Mennica

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
26 lutego 2018

Dlaczego w Olkusza powstała mennica? Z jednej strony wynikało to z rosnących wydatków państwowych spowodowanych wojnami i zalewem obcej, często gorszej monety. Z drugiej bliskością Olkusza od stołecznego Krakowa i tym, że w Olkuszu był podstawowy surowiec, czyli srebro. Dlatego w 1578 roku sejm walny podjął decyzję o powołaniu mennicy, a król wydał uniwersał królewski o utworzeniu w Olkuszu mennicy. Olkuska mennica rozpoczęła działalność w 1579 roku i do 1584 roku była jedyną mennicą w Koronie. Mennica mieściła się w narożnej kamienicy w południowej pierzei rynku. Budynek nie zachował się do dzisiaj, spłonął w wielkim pożarze w 1612 roku. W Olkuszu wybijano szelągi, grosze, trojaki, a także talary, półtalary i dwutalary. Najwięcej produkowano jednak bilonu, a w szczególności trojaków, które były podstawową monetą. Za czasów Stefana Batorego, przeszło 60 proc. wszystkich monet wybijanych w Polsce powstało właśnie w Olkuszu.

Zwierzchnikiem mennicy olkuskiej był podskarbi koronny. Do niego należała m.in. dbałość o stan monety, oznaczanie kursu obcych monet w kraju, czy w końcu określanie kompetencji mincmistrzów i probierzy mennic królewskich.

 

Mincmistrzami, czyli zarządcami olkuskiej mennicy byli między innymi Wolfgang Freyberger, gdańszczanin Mikołaj Hewel de Calpino, a po nim Kacper Rytkier z Królewca, który w 1599 roku został mianowany pierwszym w historii Polski probierzem generalnym. Do jego obowiązków należało ustalanie wartości, czy jak byśmy dzisiaj powiedzieli, kursów obcych monet, które były w obiegu. Olkuska mennica była jak na tamte czasy sporym przedsięwzięciem. Pracowało w niej około 100 osób. Najwięcej monet opuściło olkuską mennicę na początku jej istnienia, a po chwilowym załamaniu produkcja wzrosła ona gwałtownie po 1591 roku. W olkuskiej mennicy rozpoczęto od emisji groszy, szelągów, które miały wartości jednej trzeciej części grosza i trojaków, czyli monet o nominale trzech groszy zwanych potocznie „dutkami”. Później wybijano także talary i półtalary. Jednak przeszło 72 proc. produkcji olkuskiej mennicy stanowiły trojaki.

 

Dlaczego zamknięto mennicę w Olkuszu? Pod koniec XVI wieku w Polsce zaczęły powstawać kolejne mennice królewskie i prywatne. Wybijane tam monety były gorszej jakości, niż te z Olkusza. Poza tym na rynku pieniężnym rozpoczęła się anarchia spowodowana gwałtownym wzrostem cen towarów spożywczych i masowym napływem złej monety z zachodu. Wszystko to zagroziło interesom gospodarczym Rzeczpospolitej, gdyż coraz więcej srebra wywożono za granicę. Dlatego sejm walny podjął 13 marca 1601 roku uchwałę o zamknięciu wszystkich mennic koronnych z wyjątkiem jednej - centralnej. I tak zakończyła się ponad dwudziestoletnia działalność olkuskiej mennicy, w której w tym czasie wyprodukowano ponad połowę wszystkich monet polskich.

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Trojak Olkuski

    Trojak Olkuski

  • Powiększ zdjęcie Trojak Olkuski

    Trojak Olkuski